دانشمندان متوجه یه ویژگی توی حرف زدن شدن که می‌تونه نشونه اولیه زوال عقل باشه

نشانه‌های اولیه بیماری آلزایمر ممکنه توی طرز حرف زدن آدم‌ها مخفی شده باشه، اما هنوز دقیقاً مشخص نیست که کدوم جزئیاتِ گفتار برای تشخیص بیماری حیاتی‌تره.

یه مطالعه توی سال ۲۰۲۳ پیشنهاد می‌کنه که با بالا رفتن سن، «چطوری» حرف زدن ممکنه خیلی مهم‌تر از «چی» گفتن باشه. محقق‌های دانشگاه تورنتو فکر می‌کنن سرعت حرف زدنِ روزمره نسبت به مشکلِ پیدا کردن کلمه‌ها، نشونه بهتری برای تشخیص زوال عقله.

جد مِلتزر، متخصص علوم اعصاب شناختی، موقع انتشار این تحقیق گفت: «نتایج ما نشون می‌ده که تغییرات در سرعت کلیِ حرف زدن ممکنه بازتاب‌دهنده تغییرات توی مغز باشه. این یعنی سرعت حرف زدن باید به عنوان بخشی از ارزیابی‌های استانداردِ شناختی تست بشه تا پزشک‌ها بتونن زوال عقل رو سریع‌تر تشخیص بدن و به سالمندها کمک کنن تا با بالا رفتن سن، از سلامت مغزشون حمایت کنن.»

پدیده «نوک زبونی» (Lethologica) چیزیه که پیر و جوون تجربه می‌کنن. اما هر چی سن بالاتر می‌ره، پیدا کردن اسمِ چیزها سخت‌تر می‌شه، مخصوصاً بعد از ۶۰ سالگی.

برای اینکه بفهمن دلیل این اتفاق چیه، محقق‌ها از ۱۲۵ فرد سالم ۱۸ تا ۹۰ ساله خواستن یه صحنه رو با جزئیات توصیف کنن. بعدش به شرکت‌کننده‌ها عکس‌های وسایل روزمره رو نشون دادن و همزمان صداهایی براشون پخش کردن که یا بهشون کمک می‌کرد یا حواسشون رو پرت می‌کرد.

مثلاً اگه عکس یه جارو رو می‌دیدن، توی گوشی کلمه «پارو» رو می‌شنیدن که چون هم‌قافیه بود، کمک می‌کرد کلمه اصلی رو سریع‌تر یادشون بیاد. اما از اون طرف، ممکنه یه کلمه مرتبط مثل «تی» رو می‌شنیدن که باعث می‌شد مغز برای یه لحظه به اشتباه بیفته.

هر چقدر سرعت حرف زدنِ طبیعیِ یه نفر توی بخش اولِ آزمایش بیشتر بود، توی بخش دوم هم سریع‌تر به سوال‌ها جواب می‌داد. این یافته‌ها با «تئوری سرعت پردازش» همخوانی داره؛ این تئوری می‌گه کُند شدنِ کلیِ پردازش‌های ذهنی، عامل اصلی زوال عقله، نه فقط کُند شدنِ بخش حافظه.

تیمی به سرپرستیِ هسی تی وی، روانشناس دانشگاه تورنتو، توضیح دادن که: «واضحه که سالمندها نسبت به جوون‌ها توی انجام کارهای مختلفِ ذهنی کُندتر هستن؛ کارهایی مثل نام بردن عکس‌ها، جواب دادن به سوال‌ها یا خوندن کلمه‌ها. توی حرف زدنِ طبیعی هم سالمندها معمولاً مکث‌های بیشتری (مثل اوم و اِاِ گفتن) دارن و کلاً با سرعت پایین‌تری حرف می‌زنن.»

کلر لنکستر، محقق دمانس، توی یه مقاله در سال ۲۰۲۴ گفت که مطالعه تورنتو درهای هیجان‌انگیزی رو باز کرده و نشون داده که فقط «چی گفتن» مهم نیست، بلکه «سرعت گفتن» هم می‌تونه تغییرات مغزی رو لو بده.

به تازگی بعضی الگوریتم‌های هوش مصنوعی تونستن با دقت ۷۸.۵ درصد، آلزایمر رو از روی الگوی حرف زدن تشخیص بدن. مطالعات دیگه هم نشون دادن کسایی که نشانه‌های بیشتری از پلاک‌های آمیلوئید توی مغزشون دارن، ۱.۲ برابر بیشتر با مشکلات مربوط به گفتار روبرو می‌شن.

پلاک‌های آمیلوئید و گره‌های پروتئین «تائو» از نشانه‌های اصلی آلزایمر هستن. محقق‌های دانشگاه استنفورد توی یه تحقیق در سال ۲۰۲۴ متوجه شدن که مکث‌های طولانی‌تر و سرعت پایینِ حرف زدن با سطحِ بالاترِ گره‌های پروتئین تائو در ارتباطه.

بررسی تصاویر مغزی ۲۳۷ فرد سالم نشون داد کسایی که پروتئین تائو بیشتری توی مغزشون دارن، سرعت حرف زدنشون کمتره و مکث‌های طولانی‌تری بین کلمه‌ها دارن. جالب اینجاست که این آدم‌ها توی تست‌های حافظه برای پیدا کردن جواب درست مشکل خاصی نداشتن.

احتمالاً کسایی که در مراحل اولیه مشکل حافظه هستن، هنوز می‌تونن جواب درست رو پیدا کنن، فقط زمان بیشتری طول می‌کشه تا بهش برسن؛ همین موضوع باعث می‌شه سرعت حرف زدنشون کم بشه و مکث‌هاشون بیشتر بشه. اگه این درست باشه، الگوی حرف زدن موقع تست‌های حافظه می‌تونه اطلاعاتی از وضعیت عصبی فرد بده که توی تست‌های سنتی مشخص نمی‌شه.

نویسنده‌های مطالعه سال ۲۰۲۳ نتیجه گرفتن که تغییرات در گفتار، حتی وقتی هنوز اختلالِ واضحی در شناخت وجود نداره، می‌تونه نشون‌دهنده پیشرفت بیماری آلزایمر باشه. اونا معتقدن بررسی طرز حرف زدن موقع تعریف کردنِ دوباره‌ی یه داستان، می‌تونه خیلی مفید باشه.

حالا به مطالعات طولانی‌مدت‌تری نیاز هست تا اونایی که توی تست‌ها کُندتر هستن رو دنبال کنن و ببینن آیا واقعاً در آینده دچار دمانس یا مشکلات ذهنی می‌شن یا نه. چون هر کسی که پروتئین تائو یا پلاک آمیلوئید توی مغزش داره، لزوماً به آلزایمر مبتلا نمی‌شه.

با اینکه هنوز کارهای زیادی مونده که باید انجام بشه، اما دانشمندا دارن به رمزگشاییِ ظرافت‌های گفتار انسان نزدیک‌تر می‌شن تا بفهمن کلمه‌های ما چه حرف‌هایی درباره مغزمون دارن.

لینک منبع